أبو ريحان البيروني ( مترجم : احمد آرام )
216
تحديد نهايات الأماكن لتصحيح مسافات المساكن ( فارسى )
[ شكل 63 ] بر اين قطب به شعاع eb مدار DB را رسم كنيم ، قوس BD اختلاف طول جرجانيّه و روستا در مدار روستا خواهد بود . سپس بر قطب A و به شعاع AD مقنطرهء DF را رسم مىكنيم ؛ آشكار است كه AD تفاضل عرضهاى A و B است ، و DN تفاضل ميان همين AD و AB ، و OG تفاضل ميان AB و AG . در مثال عملى ما ، اندازهء OG ؟ ؟ 21 ؟ 6 ؟ 0 است كه وتر آن iv 21 ؟ ؟ ؟ 13 ؟ 44 ؟ 0 0 است ؛ و وتر bg ؟ ؟ 59 ؟ 9 ؟ 0 و مربّع آن iv 1 ؟ ؟ ؟ 40 ؟ ؟ 39 ؟ 1 0 ، و تفاضل ميان دو مربّع bg و og برابر با iv 40 ؟ ؟ ؟ 26 ؟ ؟ 55 ؟ 0 0 . پس چون بنابر آنچه گذشت ، تفاضل را در جيب ab كه ؟ ؟ 33 ؟ 56 ؟ 0 است ضرب و حاصل V 0 IV 23 ؟ ؟ ؟ 15 ؟ ؟ 52 ؟ 0 0 را بر جيب AG كه ؟ ؟ 12 ؟ 3 ؟ 1 است قسمت كنيم ، IV 37 ؟ ؟ ؟ 36 ؟ ؟ 49 ؟ 0 0 بهدست مىآيد كه جذر ؟ ؟ 2 ؟ 7 ؟ 0 آن وتر OB است . و نسبت آن به وتر LC ، همچند نسبت جيب AB است به جيب ربع AC ؛ پس چون اين جذر را در جيب كلّى ضرب و حاصل ؟ ؟ 0 ؟ 2 ؟ 7 را بر جيب AB قسمت كنيم ، ؟ ؟ 36 ؟ 40 ؟ 6 بهدست مىآيد كه وتر قوس ؟ ؟ 45 ؟ 22 ؟ 6 يعنى قوس CL است . اكنون به وتر BD بازمىگرديم و اختلاف طول جرجانيّه و روستا را كه